Üretici | Gıda İle Etki Eden Maddeler

Gıda ile Temas Eden Madde ve Malzemeler

Gıda ile Temas Eden Madde ve Malzeme Nedir?

Gıda ile Temas Eden Madde ve Malzeme;

Gıda ile temas etmesi amaçlanan,
Gıda ile temas etmekte olan ya da bu amaç için üretilmiş,
Gıda ile temas etmesi ihtimali olan,

normal veya öngörülen kullanım koşullarında bileşenlerinin gıdaya geçmesi beklenen madde ve malzemeler olarak tanımlanmaktadır.

Üretilen gıdanın ve tüm hammaddelerinin üretimden satışa kadar temas ettiği tüm yüzeyler gıda ile temas eden madde olarak kabul edilir. Örneğin;

Gıdanın taşındığı kasalar/tanklar/variller
Üretimde kullanılan ve gıda ile temas eden tüm makine ekipman ve teçhizatlar
Satış sırasında gıdanın içine konduğu plastik veya karton kutu, alüminyum kâse gibi paketleme malzemeleri
Gıda muhafazasında kullanılan şişe, kutu, kapak, conta, lak
Gıdaların içine konulan promosyon malzemeleri (cipslerde oyun kartları vb.)
gibi tüm temas eden yüzeyler bu kapsamda değerlendirilir.

Gıda ile temas eden madde ve malzeme denildiğinde ilk akla gelenler gıdalarda ambalaj malzemesi ve paketleme malzemesi olarak kullanılan materyallerdir. Ancak tanımından da anlaşılacağı üzere gıda ile temas eden madde ve malzemeler bunlarla sınırlı değildir ve çok daha geniş bir kullanım alanını belirtmektedir. Gıda ile temas eden veya etmesi muhtemel her türlü materyal bu kapsamda değerlendirilir.

Gıda zinciri üzerinden bir örnek

Ekipmanlar ve Ambalaj Malzemesi Nasıl Olmalı

Gıda ile Temas Eden Madde ve Malzeme Neden Önemlidir?

Gıda, uygun olmaması durumunda temas eden yüzey ile etkileşime girebilmekte buda gıdanın güvenliği açısından risk teşkil etmektedir.

Gıda ile temas eden malzemeler yanlış seçildiğinde hem tüketicinin sağlığını hem de gıdanın kalitesini olumsuz etkileme ihtimali bulunmaktadır.
Bundan dolayı gıdanın üretimi sırasında temas ettiği tüm yüzeylerin ve kullanılan ambalaj malzemesinin gıdanın özelliklerine uygun seçilmesi kadar, üretildikten sonra depolama ve satış sırasındaki gıda ile temas ettirilen malzemeler ve depolama şartları da son derece önemlidir.

Ambalaj maddesi; mutlaka gıdanın özelliklerine uygun, üretici tarafından verilen raf ömrü süresince gıdayı dış etkenlerden koruyacak aynı zamanda kendine has özelliklerinin son kullanım tarihine kadar muhafazasını sağlayacak şekilde seçilmelidir.
Bununla birlikte ambalaj ve paketleme malzemelerinin üzerindeki baskı malzemelerinin gıda maddesine ulaşmasının engellenmesi için tedbirlerin alınması gereklidir. Ayrıca özellikle son kullanım tarihi ve parti numaralarının sonradan basılması nedeniyle bu aşamada mürekkebin dağılması ve bulaşma riski de önlenmelidir.

Ambalaj malzemem güvenli mi?

Ürettiğim gıdaya uygun mu?

Bununla birlikte ambalaj ve paketleme malzemelerinin üzerindeki baskı malzemelerinin gıda maddesine ulaşmasının engellenmesi için tedbirlerin alınması gereklidir. Ayrıca özellikle son kullanım tarihi ve parti numaralarının sonradan basılması nedeniyle bu aşamada mürekkebin dağılması ve bulaşma riski de önlenmelidir.

Tüm kullanılan ambalaj materyalleri Türk Gıda Kodeksi gerekliliklerini karşılamalıdır. Bu sorumluluk gıda işletmecisine aittir.

Bu nedenle ambalaj malzemeleri tedariğinin yapıldığı işletmelerin Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığından kayıt numarası almış bir işletme olması ve mevzuata uygun üretim yaptığını gıda işletmecisine beyan etmesi gerekir.

Gıda maddelerinde olduğu gibi gıda ile temas eden madde ve malzemelerde de izlenebilirliğin sağlanması önemlidir ve buda gıda işletmecisinin sorumluluğundadır. Gıda ile temas eden madde malzemeyi üreten işletme, izlenebilirliği sağlamak için gerekli kayıtları tutmalı, kuralına uygun etiketleme yapmalıdır. Bu malzemeyi kullanan gıda işletmecileri de tuttuğu kayıtlarla izlenebilirliği sağlamalıdır.

Gıda ile Temas Eden Madde ve Malzeme Türleri Nelerdir?

Gıda ile temas eden malzemeler bir çok farklı maddeden yapılmaktadır. En bilinenleri plastik, seramik, cam, metal, silikon, tekstil, kağıt, tahta şeklinde sıralanabilir. Bunun yanı sıra kılıf olarak kullanılan rejenere selüloz film, wakslar, mumsu maddeler çok yaygın kullanılmasalar da gıda ile temasta bulunan materyallerdendir.

Kullanılacak bu malzemelerin türleri ve özellikleri, üretilen gıdanın kalitesini ve güvenliğini son tüketim tarihine kadar korumayı sağlayacak teknolojik ihtiyaçları karşılamalıdır.
Bununla birlikte;
baskılı materyallerde boya
katmanlılarda yapıştırıcılar,
üretim ve seri numaralarının basıldığı mürekkepler bu tür ambalajlar için kontrol edilmesi gereken unsurlardır.

Ambalaj malzemeleri seçilirken gıdanın özellikleri ve kullanım koşulları dikkate alınmalıdır. Birden çok katmanı olan farklı bariyerlerle sınırlandırılmış ürünlerde (bir meyve suyu kutusunu düşündüğümüzde plastik, alüminyum, kâğıt ve mürekkep) gıda ile temas eden yüzey önemlidir.

Ürüne uygun materyal seçilmesi ve istenmeyen maddelerin geçişlerini hızlandıran faktörlerin kontrol altına alınması gıda ile temas eden malzemeden kaynaklı gıda güvenliği risklerini minimuma indirecektir. Bu nedenle hedeflenen raf ömrü boyunca gıdayı güvenle muhafaza edecek bir ambalaj seçimi ve üretimde uygun şartlarda gıda ile temas eden malzeme kullanımı, ürünün istenilen şekilde tüketiciye ulaşmasını sağlayacaktır.

Gıda ile Temas Eden Madde ve Malzeme Göçü (Migrasyon) Ne Demektir?

Göç kelimesi özellikle plastik ambalaj maddeleri için kullanılan bir terim olup, plastiği oluşturan maddelerin çeşitli kullanım şartlarında gıda maddesine geçişini ifade etmektedir. Plastik malzemeler üretilirken birçok monomerler, katkı maddeleri ve renklendiriciler kullanılır.

Üretim sırasında ve daha sonra piyasada yapılan resmi kontrollerde kullanım amacına uygun olarak hangi tür gıda maddesi ile temas edecekse ona benzer bir gıda maddesi içerisinde bekletilir ve bu gıda maddesi daha sonra analiz edilerek gıdaya ne kadar göç olduğu tespit edilir ve üretim ve denetim bu göç miktarlarının resmi kabul edilen limitlerle karşılaştırılması ile yapılır.

Farklı kimyasallar için farklı göç limitleri vardır ve bunlar mevzuatla belirlenir. Üretilen plastik malzemenin ilgili mevzuat şartlarını taşıması gereklidir. Bu nedenle özellikle plastiklerde gıda maddesine uygun ambalaj seçimi çok önemlidir. Plastik, hangi tür gıda maddeleri için üretilmiş ise ona uygun kullanılmalıdır. Aksi t aktirde mevzuata uygun üretilmiş bile olsa bir plastik ambalaj malzemesi gıda güvenliğini riske atabilir. Eğer su veya ona benzer bir gıda maddesi için üretilen plastik şişe, yağ veya sirke ambalajlamada kullanılırsa; suya kabul edilemez düzeyde göç olmazken, plastikten yağa veya sirkeye istenmeyen bazı kimyasalların geçmesine sebep olunabilir.

Gıda ile Temas Eden Madde ve Malzeme Göçünü Etkileyen Faktörler Nelerdir?

Plastikte göç başta olmak üzere gıda ile temas eden malzemelerde istenmeyen maddelerin gıdaya geçişini hızlandıran birçok etmen bulunmaktadır. Bu nedenle gıda ile temas edecek malzemeler seçilirken bu temel etmenler göz önünde bulundurulmalıdır.

İstenmeyen madde geçişini etkileyen faktörler şunlardır;

Gıdanın türü: Gıda maddesinin içeriği (yağlı veya asidik olması gibi)

Gıdanın yapısı: Kuru veya sıvı olması (kuru gıda daha az geçirgen iken sıvı gıda daha fazla geçirgen olabilir)
İstenmeyen maddenin yapısı: Materyalin türüne ve istenmeyen maddenin kimyasal yapısına göre geçirgenliği
Sıcaklık: Gıda ve materyal için kabul edilebilir sıcaklıktan çok daha yüksek veya çok daha düşük sıcaklıklara erişmesi,

Zaman : Gıdanın beklenenden uzun süre gıda ile temas eden materyal ile temas etmesi,

Yüzey alan: Gıda ile temas eden materyal yüzey alanı
Uygunsuz kullanım: Gıda ile temas eden materyalin amacı dışında kullanılması veya uygun şartlarda kullanılmaması
Bu geçişi etkileyen faktörlere dikkat edilmesi ve önleyici tedbirlerin alınması, gıda maddesine uygun gıda ile temas eden madde malzeme seçilmesi, raf ömrü süresince gıdanın bu açıdan güvenli kalmasını sağlayacaktır.

Gıda ile Temas Eden Madde ve Malzemeler Mevzuatı Neleri Kapsamaktadır?

Gıda güvenliğinin sağlanması için gıda ile temas eden madde ve malzemeler de bazı yasal düzenlemelerle disiplin altına alınmıştır. Türk Gıda Kodeksi Gıda ile Temas Eden Madde ve Malzemeler Yönetmeliği bu konudaki genel düzenlemeleri içermektedir. Ayrıca kâğıt, metal, cam malzemeler ve plastik üretiminde kullanılacak boyar maddeler için özel kuralları belirlemektedir.

Bu yönetmeliğe bağlı tebliğler için tıklayınız

Ayrıca bu tür ürün üreten işyerleri 5996 sayılı kanun kapsamında değerlendirilerek “Gıda İle Temas Eden Madde Ve Malzeme Üreten İşletmelerin Kayıt İşlemleri İle İyi Üretim Uygulamalarına Dair Yönetmelik” (detaylı bilgi için tıklayınız) ve “Gıda Hijyeni Yönetmeliği” kapsamında kayıt altına alınmakta ve kontrollü üretim yapmaları sağlanmaktadır. Bu tür malzemeler üreten işletmeler bu yasal düzenlemeler çerçevesinde üretim yapmalıdır.
Ayrıca gıda ile temas eden madde ve malzeme kullanan gıda işletmeleri de bu mevzuat hükümlerini karşılayan malzemeleri kullanmak zorundadır. Bu nedenle malzeme tedariği sırasında bu mevzuatta belirtilen genel ve özel kurallar dikkate alınmalıdır.

Detaylı bilgi için tıklayınız

Gıda ile temas eden madde ve malzemelerde dikkat edilecek hususlar nelerdir?

Gıdaların üretimi sırasında uygulanan işlemler ve hammaddeler kadar ambalajlama ve ambalaj materyali de gıda güvenliğini etkileyen faktörlerdendir. Gıda ile temas eden yüzeyler kimyasal ve mikrobiyolojik bulaşılara sebebiyet vermemelidir.

Ambalaj malzemesi kadar ambalajlama işlemi de gıda güvenliği açısından önemlidir.

Ambalajlama sırasında ekipmanda kullanılan mineral yağlardan meydana gelebilecek bulaşmalar göz önünde bulundurulmalı ve gereken önlemler alınmalıdır.

Ayrıca baskı mürekkebi kullanılması durumunda burada meydana gelebilecek bulaşmalar için de gerekli tedbirlere yer verilmelidir.

Kağıt, karton esaslı malzemeler

Plastik

Alüminyum

Gıda ile temas eden madde malzeme kullanımı nasıl olmalıdır?

Gıda üretiminde kullanılan tüm makine ve ekipmanlar, ambalajlama ve paketleme malzemeleri bulaşma kaynağı olmamalıdır. Bulaşma riskine maruz kalmayacak şekilde kullanılmalı ve depolanmalıdır.
Alet ekipman kırık, çatlak, çizik olmamalı ve gerekli bakım ve temizliği periyodik olarak yapılmalıdır.
Bu konuda işletmede çalışanlara gerekli durumlarda gıda ile temas eden yüzeylerin temizliği ve dezenfeksiyonu, kullanım koşulları konusunda eğitim verilmelidir.
Bu tür materyallerin ve kullanımının “Gıdaların Hijyeni Yönetmeliği” şartlarını karşılaması gerekmektedir.

Gıda ile Temas Eden Madde ve Malzemelerde Kullanılan Semboller Nelerdir?

Gıda ambalajlarında yumurta ve meyve viyolleri hariç geri dönüşüm malzemesi kullanılamaz. Plastik malzemelerden de hangisinin tercih edileceği gıdanın türüne göre değişecektir. Gıda ile temas edecek olan plastiklerin üretiminde kullanılacak maddelerin Türk Gıda Kodeksi Gıda ile Temas Eden Plastik Madde ve Malzeme Tebliği’ne uygun olması gerekir.

Gıda ambalajı olarak kullanılan malzemeler gıda üreticisinin sorumluğundadır ve ürettiği gıdaya uygun malzeme kullanmalıdır. Sadece gıda üretimi veya sunumu için kullanılan malzemeler vardır tencere, tabak gibi onlarında gıda dışı kullanımı yoktur. Bu nedenle bahsedilen bu malzemelerin sembol veya “gıda ile temasa uygundur” ifadesi taşıması zorunluluk değildir. Ancak gıda ile temas eden madde ve malzeme eğer gıda ve gıda dışı amaçlarla kullanılabilecek bir ürün ise örneğin kavanoz o zaman bardak çatal işareti kullanılır. Böylece bu sembol özellikle malzemenin gıda dışında da kullanımı varsa gıda da kullanım için üretilip üretilmediğini anlamamıza yarar.

Diğer Ambalaj İşaretleri