Etiket ve etiketleme nedir? İşlevleri nelerdir?

Etiketi doğru okuyalım.. Tüketiciler olarak doğru etiket talep edelim..
Gıda maddelerinin etiketleri sadece zorunlu bilgiler içermezler. Aynı zamanda ürünü üreten veya satan firmaların tüketicilere aktarmak istedikleri bilgileri de içerirler. Bu bilgiler, isteğe bağlı olarak da verilseler, etiketleme kurallarına uygun olmaları gerekir.

Gıda maddesinin etiketi; kurallara uygun olarak düzenlenmesi halinde, gıda maddesi ile tüketici arasındaki en temel ve sağlıklı iletişim aracıdır.

Etiket bilgilerinin tüketiciye doğru mesajı verebilmesi için bilinçli olarak incelenmesi gerekir. Bu sayede seçilecek gıdaya ilişkin doğu bilginin edinilmesi ve tüketici ihtiyaçlarına uygun ürünün seçilmesi mümkün olacaktır.

Gıda güvenliğinden sorumlu taraflar olarak kuralları belirlemek ve denetlemek Tarım ve Orman Bakanlığı, bunları uygulamak ise gıda işletmecisinin sorumluluğundadır. Biz tüketicilere düşen görev ise bilinçli olmak, bilgiye doğru noktadan ulaşmak ve bu bilgileri kullanarak ürünü doğru tercih etmek ve kurallara uygun tüketmektir. Tüketici bilincinin yükseltilmesi, bu konuda sorumluluğu olan tarafların daha duyarlı davranmasını teşvik eder.

Etiket; Gıdanın ambalajının veya kabının üzerinde yer alan herhangi bir işareti, markayı, damgayı, tanımlayıcı bilgileri ifade eder. Bu bilgiler kimi zaman basılı, kimi zaman işaretli, yapıştırılmış, soğuk baskı ile basılmış vb çeşitli biçimlerde olabilirler.
Ancak hangi biçimde olursa olsun, tüketicilerin yanıltılmasına araç olmamalıdır ve doğru bilgiye ulaşılmasını engellememelidir.

Etiket Nasıl Olmalıdır?

Etikette yer alması zorunlu olan bilgiler; kolayca görülebilecek, açıkça okunabilecek ve silinmeyecek şekilde olmalıdırlar.

Bu bilgiler, başka yazılar, resimler kullanarak herhangi bir şekilde saklanmamalı, kapatılmamalı veya kesilmemelidir.

Yazılar fonla kontrast oluşturmalıdır. Açık renk zemin üzerine yazılan açık renk yazılar veya koyu renk zemin üzerine yazılan koyu renk yazılar, okunamayacağından kabul edilemezler.

Etiket üzerindeki zorunlu bilgilerin 1.2 mm’den küçük olmaması gerekmektedir. Ancak yüzeyi küçük ambalajlarda bu boyut 0.9 mm olarak belirlenmiştir. Kurala uymayan küçüklükteki yazılar tüketicinin ürünü yanlış algılamasına neden olmaktadır.

Etiket bilgileri tüketicileri yanıltmamalıdır. Yanıltma pek çok şekilde olabilmektedir:

  Gıdanın niteliği, doğası, kimliği, özellikleri, bileşimi, miktarı, dayanıklılığı, menşe ülkesi, imalat veya üretim metodunu farklı göstermek (Örn: meyve içermeyen bir içeceği meyve suyu gibi sunmak, çiğ tüketilmemesi gereken bir ürünün çiğ olduğu bilgisini görülemeyecek şekilde yazmak v.b.)


  Gıdanın sahip olmadığı etkilere veya özelliklere atıfta bulunmak (Örneğin: Horlamayı giderir, cinsel gücü arttırır gibi)



  Tüm benzer gıdalar aynı niteliklere sahip olduğu halde, belli bir gıdanın özel niteliklere sahip olduğunu ileri sürmek ( Örneğin: zeytinyağının etiketine “doymuş yağ içermez” ya da “trans yağ içermez” yazmak. Oysa tüm zeytinyağlar“doymuş yağ” veya “trans yağ” içermedikleri halde, bu ifade sanki bu özellik sadece o marka yağın özelliği gibi bir algıya neden olarak o markaya üstünlük sağlayabilir. )

  Gıdanın sahip olmadığı özellikleri varmış gibi göstermek, benzer ya da aynı gıdalardan birini diğerinden daha üstün olduğunu iddia etmek (Örneğin: Süper, mega, en besleyici gibi ifadeler.)

Yaygın bir biçimde kullanılan ve tüketiciyi yanıltan bir başka ifade de “doğal” kelimesidir. Örneğin: doğal peynir ifadesi bir peynir tipini ifade etmez. Çünkü yapay peynir yoktur. Yine aynı şekilde “doğal yumurta” ifadesini düşünelim. Neyi ifade eder? Yumurtanın yapay olanı yoktur ki…

Bu nedenle bu tür algı yanılsamalarına neden olabilecek bir ürünü cazip kılmak için etiket üzerinde kullanılan tüm ifadeler tüketiciler tarafından dikkatle incelenmelidir.

Aldatılmamak ve yanlış yönlendirilmemek için gıdalara mucizevi anlamlar yükleyen, kendi ürününü diğer benzer ürünlerden çok çok farklı gösteren markaların etikette yer alan ifadelerine dikkatli yaklaşılmalıdır. Gerektiğinde konu uzmanlarına danışarak veya ilgili bakanlık olan Tarım ve Orman Bakanlığı ALO 174’e bildirerek bu konuda kendi önlemlerimizi geliştirmeliyiz.

ETİKET , TÜKETİCİNİN GIDA İLE İLK TANIŞMA NOKTASIDIR.BU FIRSATI DOĞRU DEĞERLENDİRELİM !

Tüm gıda maddeleri etiket içermek zorunda mıdır?

Yasalara göre tüketicilere sunulması zorunlu olan bilgiler, gıda maddeleri ile birlikte mutlaka tüketicilere ulaştırılmalıdır. Bu bilgiyi sunmak, gıdayı kendi adı veya ticari unvanı altında pazarlayan gıda işletmecisinin sorumluluğu altındadır.

İthal gıdaların gereği gibi etiketlenmesinden ithalatçı firma sorumludur.

Satın alınan gıdanın, (hazır ambalajlı (paketli) gıda ise)ambalajı üzerinde basılı veya tutturulmuş olarak etiket bulunmalıdır.

Toplu tüketim yerlerinde (restoran, kafe gibi) veya marketlerdeki şarküteri reyonları gibi noktalarda ise ürünlerin etiket bilgileri görebileceğimiz bir yerde bulunmalı ya da talep etmemiz halinde bizlere eksiksiz biçimde sunulmalıdır.

GIDALARI, ETİKET TALEBİNİZİ KARŞILAYAN NOKTALARDAN SATIN ALIN!

NE SATIN ALDIĞINIZIN VE TÜKETTİĞİNİZİN FARKINDA OLUN !

ETİKET GIDANIN KİMLİK KARTIDIR.

BİLİNÇLİ TÜKETİCİLER OLARAK; SATIN ALDIĞIMIZ, TÜKETTİĞİMİZ GIDALARIN ETİKETLERİNİ ISRARLA TALEP EDELİM VE OKUYALIM. !!

Etikette hangi bilgiler bulunur? Bu bilgilerden ne anlamalıyız?

Gıda maddelerinin etiketlerinde ;
  Zorunlu bilgiler
  Ürün hakkında bilgi veren diğer isteğe bağlı bilgiler bulunmaktadır.

Etikette yer alan her türlü bilginin tüketiciyi yanıltmaması gerekir.   Bileşenler listesi
Gıdalar, etiketlerinde bileşenler listesi içerirler. Etiketinde bileşen listesi bulundurması gerekmeyen bazı gıda grupları da vardır.

  Alerjen bileşenler

  Tavsiye edilen tüketim tarihi veya son tüketim tarihi (Raf Ömrü)

  Gıdanın net miktarı
Gıdanın net miktarı, litre, santilitre, mililitre, kilogram veya gram gibi birimlerinden uygun olanı kullanılarak etiket üzerinde belirtilir. Bu bilginin de etiket üzerinde yer alan diğer tüm bilgiler gibi doğru olma zorunluluğu vardır. Hazır ambalajlı gıdaların net miktarları ve bu miktarlardaki sapmaları izlemekten Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı sorumludur.

  Firmanın adı ve adresi
Genelde, etiket üzerinde yer alan firma adının mutlaka üreten firma olması gerektiğine inanırız. Oysa böyle bir gereklilik yoktur. Önemli olan gıdanın izlenebilirliğinin sağlanmasıdır. Bu amacı sağlamak üzere, etiket üzerinde üretici veya ambalajlayıcı veya dağıtıcı bilgileri bulunabilir. Hangisine ait olursa olsun etiket üzerinde firmanın adı veya ticari unvanı ile adresi bulunmalıdır. Bu adres ve iletişim bilgileri, söz konusu gıda ile ilgili herhangi bir sorun yaşadığınızda gıdanın izlenmesini sağlayacak verilerdir.

  Parti işareti veya numarası
Parti numarası; aynı koşullarda ve tek seferde üretilen veya ambalajlanan gıdaları belirlemek için kullanılan işaretleme sistemidir. Bu nedenle de gıdanın izlenmesini sağlayacak önemli bir veridir. Bir gıdanın içinden yabancı bir cisim çıktığında veya gıdada bir gıda güvenliği sorunu bulunduğunda, geriye dönük olarak aynı partiye ait olan gıdaların toplanması gerekir. Geri çağırma sürecinde parti numarası belirleyicidir. Gıda denetiminde de tüketici şikayetlerinde şikâyete konu ürünün parti numarası önemlidir. Çünkü denetimin özellikle bu üretim partisinden alınan örnekte yapılması gerekir. Bu nedenle tüketicilerin şikayetlerinde, ilgili ürünün etiketinde yazan parti numarasını belirtmesi gereklidir.

Neden parti numarasına ihtiyaç duyulduğuna günlük yaşamımızdan örnek vererek açıklık getirelim. Aynı gün içinde üst üste iki ayrı hamur yoğurup, poğaça yaptığımızı düşünelim. Birinde hiç sorun yaşamazken, diğerinde o anki koşullara bağlı olarak sorun çıkabilir. (Örneğin yumurta kabuğu veya fırça kılı çıkması gibi)

  Kayıt veya Onay Numarası
Ülkemizde bir gıda maddesinin tüketiciye satılabilmesi için, gıdanın cinsine göre işletmenin kayıtlı veya onaylı olması gerekmektedir.TIKLAYINIZ

Etiketinde “İşletme Kayıt Numarası:….” veya ““Tarım ve Köyişleri Bakanlığının …. tarih ve … sayılı izni ile üretilmiştir.” veya ““Gıda sicil numarası/çalışma izin numarası:…” veya “tanımlama işareti” ifadelerinden birini bulundurmayan gıda, kayıtdışı bir işletmede üretilmiştir.

KAYIT DIŞI ÜRÜNLERİ SATIN ALMAYIN !

Gıdanın etiketinde bu bilgiler olmasına rağmen şüpheniz varsa, bilgiyi Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığının web sayfasındaki listelerden doğrulayın.


  Menşe ülke
Gıda maddesinin hangi ülke kaynaklı olduğunu gösteren bir ifadedir.
Birincil ürün olan meyve, sebze gibi bitkisel ürünler, canlı hayvan ve onların ürünleri (et, süt gibi), balık ve avcılık ürünleri elde edildikleri ülkeyi kaynak alırlar ve menşei o ülkedir.
Ancak işlenmiş ürünlerde durum biraz daha karışıktır. Hammaddesi veya bileşeni hangi ülkeden gelirse gelsin, nerede son ürün haline getirildiyse gıdanın menşei o ülkedir.
Gıda işletmecisi kimi zaman etikette bu konuda daha ayrıntılı bilgi vermek ihtiyacı duyabilir. Örneğin;
“Menşe Ülke: İspanya, Türkiye’de paketlenmiştir”
veya
“Menşe Ülke: İthal hammaddeler kullanılarak Türkiye’de üretilmiştir”
Önemli olan tüketiciye en doğru bilgiyi ulaştırmaktır.


  Kullanım bilgisi olmadığında gıdanın uygun şekilde tüketimi mümkün değilse, gıdanın kullanım talimatı

  Özel muhafaza koşulları ve/veya kullanım koşulları

  İlave zorunlu bilgiler
Kimi gıdaların etiketlerinde, içerdikleri bir bileşenden dolayı özel uyarılar bulunmalıdır. Başlıktan da anlaşılacağı gibi ilgili gıdalarda etikette bu bilgilerin bulunması mecburidir.

Örnek 1: Ülkemizde çocuklara kahve içirilmez. Ya da pek çok hamile hanım, bu dönemlerinde çay veya kahve içmemeye özen gösterirler. Bu gıdaların önemli düzeyde kafein içerdiğini biliriz. Ancak başka gıdalar da yüksek miktarda kafein içerebilir, işte o zaman etiketlerinde “Yüksek miktarda kafein içerir. Çocuklar veya hamile ya da emziren kadınlar için tavsiye edilmez ” uyarısı yer alır.

Örnek 2: Gıdanın bir bileşeni, bir metabolik rahatsızlıkla ilişkilendiriliyorsa etikette bu konuda uyarı yer almalıdır. Örneğin, Fenlketonüri hastaları fenilalanin isimli bileşeni metabolize edemezler. Bu nedenle bu bileşeni içeren gıdaların etiketinde “Fenilalanin Kaynağı İçerir” ifadesi yer alır. TIKLAYINIZ

NOT: Gerek alerjen gıdalar, gerekse bu tür kimi bileşenler rahatsızlığı teşhis edilmiş kişilere yöneliktir. Genel bir uyarı değildir. Böyle bir rahatsızlığı veya özel durumu olmayan tüketicilerin endişelenmesine gerek yoktur.

  Hacmen %1.2 den fazla alkol içeren içeceklerde alkol miktarı

Gıdanın adı,net miktarı ve içeriğinde varsa alkol miktarı etiketin aynı yüzünde yer almalıdır.

Satın aldığımız gıdaları hangi tarihe kadar tüketmeliyiz? Hangi gıdalarda raf ömrünü belirten tarih bulunmaz?

Satın aldığımız gıdaların özelliklerini korudukları veya sağlığımız açısından tehdit oluşturmadan tüketilebilecekleri zaman dilimleri vardır. Biz tüketiciler, gıdaları hangi zaman diliminde tüketmemiz gerektiğini bilmek isteriz.

Bir gıdanın tüketilmesi gereken zaman dilimini gösteren “son tüketim tarihi” ve “tavsiye edilen tüketim tarihi” olmak üzere iki tip tarih gösterimi vardır. Etikette bunlardan hangisinin kullanılacağı, ürün tipine göre değişmektedir.

Eğer bir gıda maddesi, mikrobiyolojik açıdan kolay bozulabilen (mikropların kolayca ürediği) ve bu yüzden kısa bir süre sonra insan sağlığı açısından tehlike oluşturması muhtemel bir gıda ise; bu gıdalarda ‘son tüketim tarihi - STT’ kullanılmaktadır. Bu tip gıdalara süt, yoğurt, yumurta, et ürünleri v.b örnek olarak verilebilir. ‘Son tüketim tarihi’ geçmiş olan gıdalar, bizlere bozulmamış gibi görünseler de tüketilmemelidirler. Bu gıdalar, güvenilir olmayan gıda olarak kabul edilirler.



Bisküvi, un, meşrubat, zeytinyağı, çay gibi mikroplar tarafından kolayca bozulmayan diğer gıdalarda ‘tavsiye edilen tüketim tarihi - TETT’ kullanılmaktadır. Satın aldığımız bu gıdaları, tavsiye edilen tüketim tarihleri geçtikten sonra da; lezzet ve yapı olarak beğendiğimiz sürece tüketebiliriz.

Etikette verilen son tüketim tarihi ve tavsiye edilen tüketim tarihi; ürün üzerindeki muhafaza kurallarına uyulduğunda geçerlidir. Ürün özelliklerine bağlı olarak kimi gıda maddelerinin etiketinde, ambalaj açıldıktan sonrası için farklı muhafaza koşulları ve yeni bir son tüketim tarihi verilmesi gerekebilir. Tüketicilerin bu konuda dikkatli olmaları gerekir.

Uzun ömürlü sütler bu uygulamaya en güzel örneği oluştururlar. Bir örnek oluşturarak gösterelim. Gıdamız uzun ömürlü süt olsun.

İşlem görmemiş meyve sebze, katı formdaki şeker, sakız, alkollü içki gibi az sayıda gıdada ise ya günlük tüketildiklerinden veya zaman içerisinde kalite kriterlerinden bile bozulma beklenmediğinden dolayı bu tarihlerin bulunma zorunluluğu yoktur.

Bu gıdalar resmi gazete’de yayınlanan yönetmelik içerisinde duyurulmuştur. Etiketinde son tüketim tarihi ve tavsiye edilen tüketim tarihi gerekmeyen gıdalar için TIKLAYINIZ

Üretim tarihinin belirtilmesi ise tüketicilerin beklentilerinin aksine etikette bulunacak zorunlu bilgilerin arasında yer almamaktadır. Ancak tüketiciler üretim tarihini görmek isteğinde oldukları için kimi işletmeciler etiketlerinde üretim tarihine de yer vermektedir.

Gıda Reklamlarında Uyulması Gereken Kurallar Var Mıdır?

Tüketicinin aldatılmasının önlenmesine yönelik olarak düzenlenmiş olan ve bu bölümde sizlere aktarılan tüm kurallar, gıda reklamlarının ve tanıtımlarının yapıldığı; radyo televizyon reklamları, broşürler, ilanlar, internet sayfaları, kapıdan satış gibi alanları da kapsamaktadır. Özellikle beslenme beyanı veya sağlık beyanı gibi tüketici algısının yönlendirilebileceği ifadeler bu tanıtım organlarında bilinçli olarak yanlış kullanılmakta ve tüketiciler aldatılmaktadır.

Yasalarla düzenlenmiş bu konularda tüketicinin yanlış yönlenmesine sebep olan etiket bilgileri veya reklamlar gıda denetimlerinden sorumlu olan Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı tarafından cezalandırılmaktadır.

Bu nedenle bu konuda yanlış bilgilendirme yapıldığını düşündüğünüz ürünleri satın almamakla kalmayıp, sorumluluk göstererek ALO 174 e bildirilmek tüketicilerin korunması için önemlidir.

Bu tür yanlış bilgilendirmelerle sizlerin kandırılmasına izin vermeyin.

Kuralına uymayan etiket gördüğümüzde ne yapmalıyız?

ALO 174’Ü ARAYARAK VEYA BİZZAT İLGİLİ BİRİMLERİNE GİDEREK, GIDA, TARIM VE HAYVANCILIK BAKANLIĞI’NA ŞİKAYET ETMELİYİZ.