Resmi Kontroller

Gıda güvenliğinin sağlanmasından sorumlu kuruluş Tarım ve Orman Bakanlığıdır(GTHB). Yurt içinde üretilen, yurt dışından gelen ve gerektiğinde yurt dışına giden gıdalar bu bakanlık tarafından resmi kontrollere tabi tutulurlar. Bu kontroller; hammaddenin üretildiği hayvan, onun yediği yem; tarladaki bitki ve onun tohumunu da içerecek şekilde son tüketiciye ulaşana kadar tüm aşamaları kapsar. Güvenli gıdayı arz etmek gıda işletmecisinin görevidir. Bu işletmelerin denetimi, tüketicinin ve halk sağlığının korunmasına yönelik tedbirlerin alınması da GTHB nin sorumluluğundadır.

GTHB, öncelikle gıdalar ve gıda zincirine uygulanacak işlemlerle ilgili usulleri belirlemek üzere yönetmelik, tebliğ gibi düzenlemeler yayınlar. Daha sonrasında, bu düzenlemelerde saptanan kurallar doğrultusunda resmi kontrolleri gerçekleştirir.

Bu kapsamda yapılan resmi kontroller çok genel olarak;
  İşletmelerin kontrol görevlileri tarafından yerinde kontrolü,
  Gerektiğinde üretilen ürün ve hammaddelerden numune alınması ve analizi
  Gıda işletmecisi tarafından analiz sonuçlarına itiraz edilmesi durumunda kontrol sırasında alınan ikinci (şahit) numunenin yeniden analiz edilmesi
  Gerektiğinde ceza verilmesi, işletmenin kapatılması, uygunsuz ürünlere el konulması ve/veya imhasını içeren bir dizi işlemden oluşmaktadır.

Resmi kontroller risk esasına dayanılarak yapılmakta üretilen ürünün türü ve/ veya işletmenin şartları dikkate alınarak belli aralıklarla yürütülmektedir.

Risk esasına dayalı kontroller; kabaca, riskli ürünlerin veya denetim geçmişinde uygunsuz sonuçların yoğun olduğu işletmelerin daha sık denetimi anlamına gelmektedir.

Gıdalarda Şikâyet Mekanizması

GTHB tarafından yürütülen rutin kontrollerin yanı sıra şüphe ve şikâyet üzerine de resmi kontroller gerçekleştirilmektedir. Tüketicilerin sorun yaşadıkları ürünlerle ilgili ALO 174 vasıtası ile bildirimde bulunarak şikâyet etmesi kontrol sistemini harekete geçirmektedir. Bu durumda, belirtilen gıda işletmesi yerinde denetlenmekte, özellikle belirtilen ve sorun yaşanan parti numarasını taşıyan üründen numune alınarak resmi laboratuvarlarda kontrol edilmekte ve sonuca göre işlem yapılmaktadır.

Burada önemli olan tüketicinin doğru bilgileri şikayetinde dile getirmesidir. İşletmenin adı, ürünün adı ve ambalaj üzerindeki parti numarası şikâyette belirtilmelidir. Bu bilgiler etkin bir kontrol yapılması için önemli ipuçlarıdır.

Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlükleri veya İlçe Müdürlüklerine şikâyete konu ürünün götürülerek analizinin istenmesi doğru bir yöntem değildir. Açılmış ve kontrol görevlisi dışında başka kişilerce alınmış örnekler resmi kontrole tabi tutulamaz. Resmi analizler sadece kontrol görevlisi tarafından alınmış, mühürlenmiş ve laboratuvara gönderilmiş ürünler üzerinde yapılır. Bu nedenle şikâyet ettiğiniz ürünün ve/veya işletmenin, yerinde kontrol görevlileri tarafından denetlenmesinin sağlanması doğru bir şikâyet ve oto kontrol mekanizmasını sağlayacaktır.

Tüketiciler olarak üzerimize düşen görev;
  Özellikle ambalajlı ürünleri tercih ederek marka, üretici, parti numarası gibi bilgilere gerektiğinde ulaşabilir olmamız,
  Açıkta satılan ürün alırken de yine zorunlu etiket bilgilerini istememizdir.

Bu bilgiler gıda ile ilgili sorun yaşamamız halinde bize lazım olacaktır.

Resmi Kontrollerde Uygulanan Kurallar

GTHB resmi kontrollerini yaparken belli kurallara uyar. Gıda güvenliğinin sağlanması için temel kuralları belirleyen 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu’dur. Bu kanuna bağlı olarak Resmi Gazete’ de yayınlanan birçok yönetmelik ve tebliğ ile hem gıda maddeleri hem de bu gıdaların üretiminde kullanılan temel hammaddeler olan bitki, hayvan ve yem ile ilgili gıda güvenliği kuralları ve resmi kontrollerin usulleri belirlenmektedir.

Ayrıca bu kanunu temel alan birçok gıda maddesinin ambalajında yazılı olduğunu gördüğümüz “Türk Gıda Kodeksi” olarak adlandırılan ve üretilen gıdaların teknik ve hijyenik kriterlerini ortaya koyan bir mevzuat dizini bulunmaktadır. Resmi kontrollerin hepsi bu kurallara uygunluğun denetlenmesini sağlar.

Türk gıda kodeksi hem ürünlere özel kurallar ortaya koyar (örneğin çikolatadaki kakao miktarı, reçeldeki meyve miktarı gibi) diğer taraftan da ambalajın nasıl olacağı, etikete neler yazacağı, hangi gıdalara hangi renklendirici ve katkı maddelerinin konacağı, bitkisel ürünlerdeki maksimum tarım ilacı kalıntısının neler olabileceği gibi konuları düzenler.

Özellikle katkı, kalıntı gibi konularda kurallar oluşturulurken uluslararası kabul görmüş kuruluşların yaptığı güvenlik çalışmaları dikkate alınır ve uluslararası kabul görmüş limitlere sadık kalınır. (Bakınız katkı ve kimyasal riskler).Türk gıda kodeksinin oluşturulması sırasında kural olarak ilgili tarafların görüşleri alınmakta ve resmi otorite olan GTHB tarafından karara bağlanarak Resmi Gazete’ de yayınlanmaktadır.

Yurt içinde üretilen ürünlerin yanı sıra yurt dışından gelen(ithal) ürünlerde de yurt içinde uygulanan aynı kurallar uygulanmak kaydı ile ürünün türüne göre hem dosya bazında hem de gümrüklerde yine GTHB tarafından resmi kontroller yürütülmektedir.

Yurt dışına gönderilen( ihraç edilen) ancak çeşitli sebeplerle yeniden ülkeye dönen gıdalar ise aynı yurt dışından gelen ürünler için uygulanan kurallara göre resmi kontrolden geçirilmekte ve uygun olan veya uygun olabilecek ürünlerin yurda yeniden girmesine izin verilmektedir.

Bu üç alanda da aynı kuralların uygulanması yurt içinde üretilen, ithal edilen veya ihraç edilip geri gelen ürünlerin eşit gıda güvenliği şartlarını taşımasını sağlamaktadır

Resmi Kontrollerde Cezalar

GTHB yaptığı resmi kontrollerin sonucuna göre uygunsuz üretimler için 5996 sayılı Kanun kapsamında;
  Para cezası uygulamakta,
  Gerektiğinde işletme eksiklerini giderene kadar faaliyetten men edilmekte,
  İşletmeci tarafından ürünlerin piyasadan toplatılmakta,
  Ürünlere veya hammaddelere el konulmakta,
  Ürünlerin mülkiyetinin kamuya geçirilmekte,
  Gerektiğinde ürünler imha edilmekte
  Bazı durumlarda savcılığa suç duyurusunda bulunulmasını sağlamaktadır.

Ayrıca GTHB yaptığı resmi kontroller neticesinde tüketiciyi aldatacak şeklide üretim yapan gıda maddesinde taklit ve tağşiş’e başvuran işletmeleri tespit etmekte ve diğer uygulanan cezaların yanı sıra bunları ifşa etmektedir.

Taklit; bir gıda maddesinin şekil, bileşim ve nitelikleri itibarıyla yapısında bulunmayan özelliklere sahip gibi veya başka bir ürünün aynısıymış gibi göstermeyi,

Tağşiş; temel özelliğini veren öğelerin ve besin değerlerinin tamamının veya bir bölümünün mevzuata aykırı olarak çıkarılmasını veya miktarının değiştirilmesini veya aynı değeri taşımayan başka bir maddenin, o madde yerine aynı maddeymiş gibi katılmasını,
ifade etmektedir.

Bu iki işlem tüketicinin aslında alması gereken üründen farklı bir ürünün kendisine satılmasına neden olmaktadır. Bu nedenle tüketicinin korunması için bu tür ürünleri ürettiği tespit edilen gıda işletmeleri ve ürünleri GTHB tarafından kendi resmi web sitesinden 30 gün boyunca duyurmaktadır. Ayrıca bunlar çeşitli gazetelerde de haber olarak yer almaktadır. Bu açıklanan işletmeler ve ürünlerinin takip edilmesi tüketicilerin tercihlerini belirlerken önemli bir bilgi kaynağıdır.

Resmi Kontrollerde Tüketiciye Düşen Görev

Biz tüketicilerin kendi sağlığını ve çevresindekilerin sağlığını korumak için öncelikle;
  Ambalajlı ürünleri tercih etmesi,
  Ambalaj üzerinde işletmenin kayıt veya onay numarasının bulunması,
  Açıkta satılan ürünlerde zorunlu etiket bilgilerinin mutlaka istenmesi,
bizlerin bu bölümde bahsedilen resmi kontrol sistemi içerisinde denetlenen ürünlere ulaşmamızın garantisi olacaktır.

Açıkta etiket bilgisi olmadan satılan ve/veya kayıt/onay numarası olmayan işletmelerde üretilen ürünler merdiven altı dediğimiz, resmi kontrol mekanizması içine girmemiş GTHB tarafından kayıt veya onay verilmemiş işletmelerdir. Bunların ürettiği ürünlerden uzak durmanız sizin ve çevrenizdeki diğer kişilerin sağlığı için kısa ve uzun vadeli olarak çok önemlidir. Unutulmamalıdır ki birçok hastalık gıda kaynaklı olabilmektedir. (Mikrobiyolojik riskler - kimyasal riskler tıklayınız)